Mediacje w sprawach rodzinnych

Mediacja rodzinna pozwala rodzicom i małżonkom samodzielnie uzgodnić zasady dotyczące dzieci, alimentów i majątku. Ustalenia te mają skutki prawne: sąd pozostawia władzę rodzicielską obojgu rodzicom żyjącym w rozłączeniu, jeżeli przedstawili zgodne z dobrem dziecka pisemne porozumienie o sposobie jej wykonywania i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem (art. 107 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), a w wyroku rozwodowym uwzględnia takie porozumienie małżonków (art. 58 § 1).

Zakres mediacji i porozumienie rodzicielskie

Przedmiotem rozmów mogą być:
• wysokość i sposób płacenia alimentów oraz udział w kosztach utrzymania dziecka;
• kontakty z dzieckiem w tygodniu, podczas weekendów, świąt i wakacji;
• sposób wykonywania władzy rodzicielskiej i współdziałania przy podejmowaniu decyzji;
• przekazywanie informacji o zdrowiu i nauce dziecka;
• korzystanie ze wspólnego mieszkania;
• zasady rozliczeń i podziału majątku.
Można uzgodnić tylko część tych kwestii; spór o majątek nie przesądza o braku porozumienia w sprawach
dzieci. Zaspokajania potrzeb dziecka i kontaktów nie należy uzależniać od ustępstw majątkowych drugiego
rodzica.

Porozumienie rodzicielskie i alimenty.

Ustalenia dotyczące dziecka powinny odpowiadać jego wiekowi, potrzebom, nauce, zdrowiu i rzeczywistej sytuacji rodziców. Poza częstotliwością kontaktów warto określić miejsce i sposób odbioru dziecka, podział obowiązków związanych z dojazdami, terminy uzgodnień wakacyjnych oraz sposób przekazywania ważnych informacji. Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego; wobec dziecka obowiązek ten może być wykonywany także przez osobiste starania o jego utrzymanie lub wychowanie (art. 135 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Porozumienie powinno określać kwotę, termin i sposób płatności, a ustalenia o dodatkowych wydatkach — być na tyle precyzyjne, aby nie stały się źródłem kolejnego sporu.
Porozumienie rodziców podlega ocenie sądu z punktu widzenia dobra dziecka. O władzy rodzicielskiej rozstrzyga sąd; pisemne porozumienie pomaga przedstawić zgodny plan rodziców, lecz nie zastępuje rozstrzygnięcia. Brak porozumienia nie oznacza automatycznie ograniczenia władzy rodzicielskiej jednego z rodziców (art. 58 § 1–1a i art. 107 § 1–2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Ugoda i postępowanie sądowe

Wykonanie ustaleń rodzinnych na zasadach Kodeksu postępowania cywilnego

Majątek i kredyt

Rozmowy o majątku mogą obejmować jego skład, wartości, nakłady, spłaty i terminy wydania rzeczy. W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego (art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego); samo faktyczne rozstanie wspólności nie znosi. Przed ustaleniem podziału trzeba więc sprawdzić ustrój majątkowy i to, czy wspólność już ustała.
Zatwierdzenie ugody nie zastępuje aktu notarialnego wymaganego przy przeniesieniu własności nieruchomości (art. 183¹⁵ § 2 Kodeksu postępowania cywilnego). Sposoby wykonania takiego porozumienia opisujemy na stronie mediacje cywilne.
Przy kredycie trzeba oddzielić wewnętrzne rozliczenia stron od zobowiązania wobec banku: uzgodnienie, że raty będzie spłacać jedna osoba, nie zwalnia drugiej z długu bez zgody wierzyciela. Jeżeli ugoda obejmuje prawa majątkowe dziecka, czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego (art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Bezpieczeństwo i pilne potrzeby rodziny

Mediacja wymaga możliwości podjęcia świadomej decyzji bez nacisku. Przed rozpoczęciem należy poinformować o przemocy, groźbach, obawie przed drugą stroną lub innych okolicznościach, które mogą uniemożliwiać swobodny udział. W takiej sytuacji priorytetem może być ochrona osoby lub dziecka oraz uzyskanie rozstrzygnięcia sądu.
Odrębne spotkania mogą ułatwiać rozmowę, ale nie usuwają każdego zagrożenia i nie czynią mediacji odpowiednią dla każdej sprawy. Uczestnik może odmówić przyjęcia propozycji lub zrezygnować z dalszego udziału, a mediator odmówić prowadzenia sprawy, jeżeli nie ma warunków do swobodnej decyzji. Potrzeba zakończenia konfliktu nie uzasadnia nacisku na podpisanie ugody. Pilne potrzeby rodziny. Mediacja nie powinna opóźniać uzyskania środków na utrzymanie dziecka ani ochrony jego sytuacji. Możliwość ugody nie wyklucza wniosku o zabezpieczenie alimentów lub kontaktów.
Dotychczasowe orzeczenie obowiązuje także wtedy, gdy rodzice rozpoczęli rozmowy.

Przygotowanie i przebieg mediacji

Na początku ustalamy, jakie kwestie strony chcą omówić i czy toczy się postępowanie sądowe. Sprawdzamy warunki bezstronnego prowadzenia mediacji, uzgadniamy koszty i organizację spotkań. Następnie porządkujemy zagadnienia i omawiamy konkretne propozycje, a ustalenia — zwłaszcza terminy, kwoty i obowiązki — zapisujemy możliwie jednoznacznie. Strony mogą przed podpisaniem skorzystać z porady własnych pełnomocników. Osobę prowadzącą mediacje przedstawiamy w części Mediator Centrum.

Co przygotować.

W sprawach dotyczących dzieci: dotychczasowe orzeczenia i porozumienia, proponowany harmonogram opieki lub kontaktów, informacje o nauce i potrzebach zdrowotnych oraz zestawienie kosztów utrzymania; przy alimentach także dokumenty dotyczące dochodów. W części majątkowej: wykaz składników majątku, informacje o nieruchomościach, zadłużeniu i nakładach oraz posiadane wyceny. Materiały dotyczące dzieci i innych osób przekazuje się w zakresie potrzebnym do sprawy.

Koszty mediacji rodzinnej

W sprawie niemajątkowej albo majątkowej, w której wartości przedmiotu sporu nie da się ustalić, wynagrodzenie wynosi 300 zł za pierwsze posiedzenie i 200 zł za każde kolejne, łącznie nie więcej niż 900 zł; bez posiedzenia mediacyjnego wynosi 300 zł. W sprawach rodzinnych o kontakty lub władzę rodzicielską stosuje się co do zasady stawki dla spraw niemajątkowych.
W mediacji ze skierowania sądu w sprawie majątkowej o wartości przedmiotu sporu do 200 000 zł wynagrodzenie mediatora wynosi 2% tej wartości, nie mniej niż 300 zł i nie więcej niż 4000 zł za całą mediację. Powyżej 200 000 zł wynosi 4000 zł oraz 1% nadwyżki ponad tę kwotę, łącznie nie więcej niż 8000 zł.
Odrębnie mogą dojść udokumentowane i niezbędne wydatki mediatora oraz VAT na zasadach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 12 lutego 2026 r. Podane limity dotyczą wynagrodzenia, a nie całego kosztu mediacji. Stawki dotyczą skierowań od 17 lutego 2026 r. W mediacji umownej wynagrodzenie mediatora, wydatki i sposób ich ponoszenia uzgadnia się przed rozpoczęciem mediacji.4
Odrębne koszty mogą wiązać się z udziałem pełnomocników, wyceną majątku lub czynnościami notarialnymi. Pełne zasady, w tym zwrot opłaty sądowej po zawarciu ugody: Koszty mediacji.